Infekcja u dziecka często budzi niepokój rodziców. Powtarzające się zakażenia górnych dróg oddechowych, dróg moczowych i innych układów mogą zatem rodzić pytanie: jak wzmocnić układ immunologiczny dziecka.

Zaburzenia odporności

W medycynie obowiązuje podział na pierwotne i wtórne zaburzenia odporności. Obie grupy są rzadkimi chorobami. Przyczyna pierwotnych niedoborów odporności leży w genetyce. Są to choroby dziedziczone w rodzinie lub powstające de novo w komórkach nowego organizmu. Spektrum tego rodzaju chorób rozciąga się od nieco częściej spotykany łagodnych niedoborów do rzadko spotykanych ciężkich defektów. Wtórne niedobory, często pomijane przez lekarzy, mogą wystąpić u dziecka po przebytej chorobie, w wyniku działań niepożądanych terapii lub w efekcie błędu medycznego. Obydwa rodzaje zaburzeń immunologicznych zwiększają ryzyko upośledzenia humoralnej lub komórkowej odpowiedzi odpornościowej, w wyniku czego wzrasta ryzyko zakażeń, chorób autoimmunologicznych i nowotworowych (1).

Czy rodzic może zapobiec lub złagodzić chorobę układu odporności? W przypadku pierwotnych niedoborów jedynym znanym obecnie leczeniem przyczynowym byłaby terapia genetyczna. Tego typu metody leczenia są jednak dopiero w fazie badań molekularnych, klinicznych i pozostają kwestią przyszłości medycyny (2). Nadal istnieje możliwość działania zastępczego i objawowego. W każdym przypadku podejrzenia takiej choroby konieczna jest konsultacja z lekarzem. Wtórnym niedoborom odporności powinien zapobiegać najważniejszy zespół leczniczy złożony z wykwalifikowanego pediatry, innych specjalistów i rodziców dziecka.

Już w momencie porodu, sterylny dotychczas organizm styka się z patogenami, na które musi nabyć odporność. Dużą rolę w tym procesie pełni mleko matki zawierające naturalne białka chroniące przed infekcjami. Dzieci karmione piersią rzadziej zapadają na infekcje w porównaniu do swoich rówieśników karmionych sztucznie (3).

Szczepienia – jak bardzo istotne?

Innym, znacznie poważniejszym problemem związanym z odpornością są obecnie szczepienia, a dokładniej ich unikanie. Temat ten ściśle powiązany jest ze zdrowiem dzieci, ponieważ znakomita część szczepień musi być wykonana właśnie w tym okresie życia. Od czasów XVII w. kiedy to w Polsce ruszył rozwój nauki o szczepieniach zainicjowany opracowaniem pierwszej szczepionki przeciw ospie, przez dalsze wieki, w których stan zaszczepienia populacji stale rósł, a choroby nękające cywilizację zaczęły stanowić coraz mniejszy problem, doczekaliśmy momentu, gdy część społeczeństwa odwraca się od tego trendu (4). Liczba osób uchylających się w od realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych wzrasta w niepokojącym tempie i z liczby 4689 pacjentów (głównie dzieci) w 2011 roku, osiągnęła wartość 12361 w roku 2014. Prawdą jest, że obserwuje się powrót groźnych chorób zakaźnych u dzieci, spotykanych do niedawna wyłącznie w kalendarzu szczepień lub w kazusach medycznych (5). Zdania wszelkich towarzystw zrzeszających lekarzy wielu specjalności są jednoznaczne. Chcąc zapewnić odporność na choroby, dzieci należy szczepić według kalendarza przyjętego w kraju zamieszkania (aktualny program szczepień zawiera Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 4 stycznia 2017 r. w sprawie programu szczepień Ochronnych na rok 2017), a wszelkie wątpliwości związane z tą kwestią rozważać wspólnie z lekarzem. Szczepienia ochronne dotyczą nawet dzieci z pierwotnymi łagodnymi niedoborami odporności, a jedynie żywe preparaty nie mogą być podawane chorym na ciężkie typy tych zaburzeń (6).

Idealną możliwością dla rodziców i ich pociech byłby bezpieczny lek zwiększający odporność, który można kupić bez recepty i zabezpieczyć w ten sposób dziecko przed infekcjami. Niestety, taki idealny preparat nie powstał. Często polecana inozyna pranobeks nie wykazała w badaniach dostatecznej skuteczności, aby mogła być zalecana w celu zapobiegania i leczenia chorób (7). Stosowanie probiotyków i prebiotyków rzeczywiście ma duży wpływ na florę bakteryjną przewodu pokarmowego, a w związku z tym na odporność całego organizmu, jednak nie są one zalecane dla dzieci w wieku poniżej 1. roku życia (8). Przyjmowanie kwasów omega-3 skutkuje pomocniczym działaniem modulującym układ odporności i przeciwzapalnym (9). To tylko niektóre z farmaceutycznych produktów stawiających za cel poprawianie odporności. Każdy rodzic przed zastosowaniem preparatu u swojego dziecka, powinien skonsultować tę decyzję z pediatrą i wspólnie ustalić możliwe korzyści i straty.

Podsumowując, nie pojawiły się żadne przełomowe wiarygodne informacje, aby zmieniać dotychczasowy model opieki nad zdrowiem dziecka. Karmienie naturalne i zastosowanie szczepień zgodnie z obowiązującym kalendarzem to podstawowe i najważniejsze elementy dbające o odporność, a preparaty dostępne w aptekach mogą być pomocne po krytycznej ocenie ich właściwości.

 

1. Anna Dobrzańska, Józef Ryżko. Pediatria Podręcznik do Państwowego Egzaminu Lekarskiego i egzaminu specjalizacyjnego, Elsevier, 2004 dodruk 2010, str. 283-289

2. Christine Rivat, Giorgia Santilli, H. Bobby Gaspar et. al. HUMAN GENE THERAPY 2012; 23:668?675

3. dr med. Magdalena Nehring-Gugulska, Jak długo mleko kobiece zawiera przeciwciała chroniące przed infekcjami? Dostęp online: http://pediatria.mp.pl/lista/92793,jak-dlugo-mleko-kobiece-zawiera-przeciwciala-chroniace-przed-infekcjami Data dostępu 20.05.2017

4. Spec. piel. chirur. Teresa Kuziara, Historia szczepień ochronnych w Polsce Dostęp online: http://arch.nipip.pl/attachments/article/2203/Historia_szczepien_ochronnych_w_Polsce.pdf Data dostępu 17.05.2017

5. Marek Posobkiewicz, Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 4.01.2017. Dostęp online: http://gis.gov.pl/images/ep/so/pso_2017_-_nowelizacja.pdf Data dostępu 17.05.2017

6. Ewa Bernatowska, Małgorzata Pac, Barbara Pietrucha et. al. Pierwotne niedobory odporności w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Dostęp online: https://podyplomie.pl/pediatria/12147,pierwotne-niedobory-odpornosci-w-praktyce-lekarza-podstawowej-opieki-zdrowotnej?page=4 Data dostępu 20.05.2017

7. Wojciech Feleszko. Jakie jest bezpieczeństwo i skuteczność inozyny pranobeks w leczeniu infekcyjnych zapaleń górnych dróg oddechowych oraz w zwiększaniu odporności? Czy inozynę można podawać dzieciom Dostęp online: http://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.5.1.5. Data dostępu 20.05.2017

8. Anna Kuśmierska, Marek Fol. Właściwości immunomodulacyjne i terapeutyczne drobnoustrojów probiotycznych. Dostęp online: http://www.phie.pl/pdf/phe-2014/phe-2014-3-529.pdf Data dostępu 20.05.2017.

9. Artemis P. Simopoulos, Omega-3 Fatty Acids in Inflammation and Autoimmune Diseases. Dostęp online: http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/07315724.2002.10719248?scroll=top&needAccess=true Data dostępu 20.05.2017.